Z Wikipedii

Ten artykuł dotyczy tworu geologicznego. Zobacz też: inne znaczenie tego słowa .

Wulkan
1. Komora wulkaniczna
2. Skała macierzysta
3. Kanał lawowy
4. Podnóże
5. Sill
6. Przewód boczny
7. Warstwy popiołu emitowanego przez wulkan
8. Zbocze
9. Warstwy lawy emitowanej przez wulkan
10. Gardziel
11. Stożek pasożytniczy
12. Potok lawowy
13. Komin
14. Krater
15. Chmura popiołu

Wulkan (z łac. Vulcanus – imię rzymskiego boga ognia ) – miejsce na powierzchni Ziemi , meble z którego wydobywa się lawa , bu�garia nieruchomo�ci gazy wulkaniczne (solfatary, licea dla doros�ych mofety, 34erik45t fumarole) i materiał piroklastyczny . Terminu tego również używa się jako określenie form terenu powstałych wskutek działalności wulkanu, depilacja laserowa choć bardziej poprawne są takie terminy jak: góra wulkaniczna , szko�y policealne stożek wulkaniczny , ��ka kopuła wulkaniczna czy wulkan tarczowy .

[ edytuj ] Wulkany

[ edytuj ] Rodzaje wulkanów

Erupcja Stromboli w 1980 na wysokość 100 m. Kreskowane trajektorie powstały wskutek wyrzucania obracającego się nierównomiernie rozgrzanego materiału

Aktywność wulkaniczna zmienia się wraz z czasem. Obserwowana aktywność wulkanów umożliwiła wprowadzenie ich podziału na wulkany:

• czynne – stale lub sporadycznie objawiające swoją działalność (np. Wezuwiusz , Szczawnica noclegi Etna , domy z bali Stromboli ), pieniny
• drzemiące – ich działalność zaobserwowano w czasach prehistorycznych (np. Fudżi , szko�y policealne Tambora ), szko�a policealna
• wygasłe – ich działalność nie została zaobserwowana w czasach historycznych (np. stożki wulkaniczne w Niemczech i Polsce).

Szacuje się, szko�y policealne że w ciągu ostatnich 10 tys. lat na kuli ziemskiej czynnych było 1500 wulkanów. W tym okresie miało miejsce około 7900 erupcji . Obecnie liczbę czynnych wulkanów szacuje się na około 600. Ponad połowa z nich znajduje się na obszarze lądowym. Ponadto można spotkać kilka tysięcy nieczynnych wulkanów na lądzie oraz kilkadziesiąt tysięcy pod wodą.

Inny podział bierze pod uwagę miejsce, pods�uchy z którego wypływa magma . Wyróżnia się wówczas wulkany:

• stożkowe
• tarczowe
• linijne – magma wypływa z podłoża

Wulkany różnią się dominującym rodzajem materiału, chippendales jaki się z nich wydobywa:

• lawowe (efuzywne) – wypływa tylko lawa , krzes�a ich erupcja ma łagodny przebieg. Dzielą się na:
  • tarczowe (hawajskie) – niskie i rozległe ( lawa z nich wypływająca jest niskiej lepkości, suknie �lubne zasadowa , fotoodm�adzanie bazaltowa , szczawnica o małej lepkości), opony osiągają szerokość nawet do 40 kilometrów;
  • kopuły lawowe (bardzo gęsta, Sklep je�dziecki kwaśna, opony krzemionkowa lawa ), statystyka strony internetowej które wyglądają jak pół sfery (kuli);
• stratowulkany (mieszane) – wyrzucają gęstą, pozycjonowanie lepką lawę andezytową ; ponadto wyrzucane są też materiały piroklastyczne ( bomby wulkaniczne , szczawnica lapille i gazy wulkaniczne. należą do najbardziej eksplozywnych . Stratowulkany posiadają wysokie, drewniane domy strome stożki (kąt nachylenia ok 30 stopni, Nieruchomo�ci szczawnica np. Wezuwiusz , nierychomo�ci szczawnica Cotopaxi , Popocatépetl );
• eksplozywne – wyrzucają tzw. materiał piroklastyczny , geovision a także najgęstsze i najbardziej kwaśne lawy ryolitowe;
• maary ;
• wulkany błotne – z których wydobywa się na powierzchnię błotnista mieszanina wody , teksty piosenek iłu , aparaty cyfrowe piasku itp. Proces ten związany jest z przejawami wygasającego już wulkanizmu – wydobywaniem się gorącej wody lub pary wodnej .
• kaldera – krater powstały podczas zbyt gwałtownej erupcji wulkanu

[ edytuj ] Rozmieszczenie wulkanów

Największe skupiska wulkanów na świecie znajdują się w Indonezji (ok. 80 wulkanów aktywnych, pozycjonowanie 100 drzemiących) i wzdłuż tzw. "Drogi Wulkanów" z 30 stożkami w Ekwadorze . Najważniejsze wulkany na poszczególnych kontynentach:

[ edytuj ] Europa

W Europie jest kilka działających wulkanów, o�wietlenie-dyskotekowe głównie we Włoszech i na Islandii :

• Etna ( Włochy ) – 3323 m n.p.m. 1980 Kwiecień 16, news 2000
• Beerenberg ( Norwegia ) – 2277 m n.p.m.
• Amiata ( Włochy ) – 1734 m n.p.m.
• Grimsvötn ( Islandia ) – 1719 m n.p.m.
• Askja ( Islandia ) – 1510 m n.p.m., baza telefon�w 1961 rok 26 luty 2000 erupcja
• Hekla ( Islandia ) – 1491 m n.p.m. 1991 28 luty 2000 erupcja
• Katla ( Islandia ) – 1363 m n.p.m.
• Hvannadalshnukur ( Islandia ) - 2119 m n.p.m.
• Wezuwiusz ( "Vesùvio" , wik34 Włochy ) – 1277 m n.p.m. 1949
• Stromboli ( Włochy ) – 926 m n.p.m.
• Vulcano ( Włochy ) – 500 m n.p.m.
• Santoryn ( Grecja ) – 131 m n.p.m.

W Polsce odnaleźć można ślady dawnego wulkanizmu w Pieninach (góra Wdżar ) oraz w Sudetach . Góra Świętej Anny to również dawny wulkan.

[ edytuj ] Afryka

• Kilimandżaro ( Tanzania ) – 5895 m n.p.m.
• Meru ( Tanzania ) – 4570 m n.p.m.
• Kamerun ( Kamerun ) – 4094 m n.p.m.
• Pico del Teide ( Wyspy Kanaryjskie ) – 3718 m n.p.m.

[ edytuj ] Ameryka Północna

• Orizaba ( Meksyk ) – 5700 m n.p.m.
• Popocatépetl ( Meksyk ) – 5452 m n.p.m.
• Rainier ( USA ) – 4390 m n.p.m.
• Wrangell ( USA ) – 4270 m n.p.m.
• Colima ( Meksyk ) – 4265 m n.p.m.
• St. Helen ( USA ) – 3000 m n.p.m.

[ edytuj ] Ameryka Południowa

• Llullaillaco ( Argentyna / Chile ) – 6739 m n.p.m.
• Antofalla ( Argentyna ) – 6450 m n.p.m.
• Guallatira ( Chile ) – 6060 m n.p.m.
• Lascar ( Chile ) – 5990 m n.p.m.
• Cotopaxi ( Ekwador ) – 5896 m n.p.m.
• Tupungatito ( Chile ) – 5640 m n.p.m.
• Sangay ( Ekwador ) – 5325 m n.p.m.
• Maipo ( Chile ) – 5323 m n.p.m.
• Purace ( Kolumbia ) – 4700 m n.p.m.
• Villarica ( Chile ) – 2840 m n.p.m.

[ edytuj ] Antarktyda

• Erebus ( Wyspa Rossa ) – 3794 m n.p.m.

[ edytuj ] Australia i Oceania

• Mauna Kea ( Hawaje , wikktorkii USA ) – 4205 m n.p.m.
• Mauna Loa ( Hawaje , sypialnie USA ) – 4170 m n.p.m.
• Ruapehu ( Nowa Zelandia ) – 2797 m n.p.m.
• Kilauea ( Hawaje , muzika USA ) – 1250 m n.p.m.
• Hualalai ( Hawaje , biustonosze do karmienia USA ) – 2521 m n.p.m.

[ edytuj ] Azja

• Elbrus ( Rosja ) - 5642 m n.p.m.
• Ararat ( Turcja ) – 5165 m n.p.m.
• Kluczewska Sopka ( Rosja ) – 4957 m n.p.m.
• Fudżi-san ( Japonia / Honsiu ) – 3776 m n.p.m.
• Semeru ( Indonezja ) – 3680 m n.p.m.
• Apo ( Filipiny ) – 2965 m n.p.m.
• Marapi ( Indonezja ) – 2890 m n.p.m.
• Tambora ( Indonezja ) – 2850 m n.p.m.
• Asama ( Japonia ) – 2540 m n.p.m.
• Pinatubo ( Filipiny ) – 1600 m n.p.m.
• Krakatau ( Indonezja ) – 1555 m n.p.m.
• Manam ( Papua Nowa Gwinea ) – 1725 m n.p.m.

[ edytuj ] Najwyższe wulkany na świecie

• Ojos del Salado (   Chile /   Argentyna ) 6880 m n.p.m. (wygasły)
• Llullaillaco (   Chile /   Argentyna ) 6723 m n.p.m.
• Antafalla (   Argentyna ) 6450 m n.p.m.
• Lascar (   Chile ) 5990 m n.p.m.
• Cotopaxi (   Ekwador ) 5897 m n.p.m.
• Orizaba (   Meksyk ) 5700 m n.p.m.

[ edytuj ] Wulkany we wszechświecie

Wulkany można znaleźć także na innych obiektach Układu Słonecznego , tat3 m.in. na Marsie ( Olympus Mons ), aparaty Io (księżycu Jowisza ) czy Trytonie (księżycu Neptuna ).

[ edytuj ] Wielkie erupcje wulkaniczne

• Toba – 73.000 ± 4.000 lat temu
• Santorini (Thira) – ok. 1450 r. p.n.e.
• Wezuwiusz – 24 sierpnia 79 r.
• Huaynaputina (Peru) – 19 lutego 1600 r.
• Orizaba (Meksyk) - 26 grudnia 1687 r.
• Tambora – 11 kwietnia 1815 r.
• Krakatau – 27 sierpnia 1883 r.
• Montagne Pelée - 8 maja 1902 r.
• Mount St. Helens – 18 maja 1980 r.
• Pinatubo – czerwiec 1991 r.

[ edytuj ] Wulkanologia

Powstawanie wulkanów w strefie subdukcji

[ edytuj ] Powstawanie wulkanów

Występowanie wulkanów na Ziemi jest ściśle związane ze strefą młodej górotwórczości i z obszarami aktywnych trzęsień ziemi . Związek tych zjawisk tłumaczy teoria tektoniki płyt litosfery . W miejscach, Tongo gdzie jedna płyta litosfery zagłębia się pod drugą, pufy wulkany powstają wzdłuż ich krawędzi – na kontynencie oraz wzdłuż rowów oceanicznych , katal np. wybrzeże Pacyfiku , seriws informacyjny Europa Południowa , serwisek Japonia , news Filipin . Wulkany powstają także w miejscach rozsuwania się płyt litosfery od siebie, druk czyli w grzbietach śródoceanicznych i w dolinach ryftowych , newsy np. w Grzbiecie Śródatlantyckim , wik na Islandii , new w Wielkich Rowach Afrykańskich .

Unikalną w czasach historycznych okazją do obserwacji narodzin wulkanu było powstanie wulkanu Paricutín w Meksyku oraz wysepki Surtsey u brzegów Islandii .

[ edytuj ] Zobacz też

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Wulkan

• erupcja wulkanu
• efuzja (geologia)
• superwulkan
• wulkan błotny
• Vulcania
• wulkanologia
• ognisty pierścień pacyficzny

[ edytuj ] Linki zewnętrzne

• Wulkany świata – Global Volcanism Program